Häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň sazlaşykly çözgütlerini işläp taýýarlamakda işjeň orun eýeleýän Türkmenistan degişli ugurda umumy tagallalara önjeýli goşant goşup, dürli ugurlarda giň halkara hyzmatdaşlygyny ýola goýmak ugrunda çykyş edýär. Munuň şeýledigine ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasynyň esasy ýöriteleşdirilen edaralary bilen netijeli hyzmatdaşlygy, şeýle hem Türkmenistanyň BMG-niň dürli düzümlerinde, komissiýalarynda we maksatnamalarynda alyp barýan işleri aýdyň şaýatlyk edýär. Şol edaralar bilen bilelikde häzir birnäçe taslamalar we maksatnamalar üstünlikli amala aşyryldy.

Döwlet Baştutanymyzyň nygtaýşy ýaly, Hazar ekologiýa sammitiniň hut «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilmegi parahatçylyk döredijiligiň we ynanyşykly dialogyň merkezi hökmünde ýurdumyzyň ýokary halkara abraýyny tassyklaýar. Bilşimiz ýaly, Hazar deňziniň ekologik gurşawyny goramak bilen parahatçylykly ösüşiň bähbidine ykdysady we medeni ugurlardaky hyzmatdaşlygy ösdürmek ýurdumyzyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hataryndadyr. Ýurdumyzyň suw — ekologiýa diplomatiýasynda Hazaryň deňiz gurşawyny gorap saklamaga gönükdirilen netijeli gatnaşyklar has işjeňleşýär. Şunda hormatly Prezidentimiziň  öňe sürýän Hazar ekologik başlangyjy möhüm ädim boldy.  

Hazar deňziniň özboluşly ekoulgamyny goramak kenarýaka döwletleriň ählisiniň umumy wezipesidir. Bu forum Hazar deňzinde ylalaşylan we ylmy taýdan esaslandyrylan strategiýany işläp taýýarlamakda, deňziň suwunyň derejesiniň peselmeginiň sebäplerini ýüze çykarmak we onuň ýaramaz netijeleriniň öňüni almak boýunça toplumlaýyn çäreleri geçirmek babatda bäştaraplaýyn tagallalary birleşdirmekde möhüm ädim bolar. Sammitiň jemleri boýunça kabul edilen çözgütler köptaraplaýyn hyzmatdaşlyga kuwwatly itergi berip, Hazar deňzini geljekki nesiller üçin gorap saklamaga ýardam berer.

Hormatly Prezidentimiziň Hazar ekologiýa sammitini hyzmatdaşlygyň hemişelik hereket edýän platformasyna öwürmek babatda öňe süren teklibi Hazar deňziniň suwunyň derejesiniň peselmegi boýunça ulgamlaýyn netijeli işiň badalga nokady bolar, ekologiýa gün tertibiniň beýleki ugurlary boýunça dogry ýoly salgy berer. Döwlet Baştutanymyzyň nygtaýşy ýaly, biz bu täsin deňzi parahatçylygyň, ylalaşygyň we hyzmatdaşlygyň giňişligi hökmünde gorap saklamalydyrys.

Gadymy Hazaryň özboluşly ekoulgamyny  gorap  saklamakda  we onuň ekologik abadançylygyny üpjün etmekde umumadamzat ähmiýetli beýik işleri durmuşa geçirýän Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň, Gahryman Arkadagymyzyň janlary sag, ömürleri uzak, sahawatly işleri hemişe rowaç bolsun!

Hazarýaka döwletleri tarapyndan 2003-nji ýylyň noýabrynda Hazar deňziniň deňiz gurşawyny goramak boýunça Çarçuwaly Konwensiýa gol çekildi. Bu Konwensiýa 2006-njy ýylyň 12-nji awgustynda tassyklanan badyna güýje girdi. Şonuň esasynda, her ýylyň 12-nji awgustynda Hazarýaka döwletlerinde, şol sanda Türkmenistanda hem Hazar deňziniň güni giňden bellenilip geçilýär.

Bilşimiz ýaly, Hazar sammitleriniň geçirilmegine hut Türkmenistanda 2002-nji ýylyň aprelinde paýtagtymyz Aşgabatda  badalga berildi. Bu taryhy waka Hazar gün tertibiniň ähli ugurlary boýunça uzakmöhletleýin geljek üçin hyzmatdaşlygyň berk binýadyny goýdy. Şeýle hem, 2007-nji, 2010-njy, 2014-nji we 2018-nji ýyllarda Tähranda, Bakuda, Astrahanda, we Aktauda geçirilen sammitlerde kabul edilen çözgütler hem bu ugurda möhüm işleriň amala aşyrylmagyny üpjün etdi.

2022-nji ýylda Aşgabat şäherinde ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilen altynjy Hazar sammitiniň dowamynda bolsa Hazarýaka döwletleriniň arasynda hyzmatdaşlygy dowam etdirmek we netijeli ösdürmek babatda täze başlangyçlar beýan edildi. Bularyň ählisi Hazar deňziniň meselelerinde Türkmenistanyň hemişe işjeň orny eýeleýändigini we gelejekde hem eýelejekdiginiň subutnamasy boldy.

Türkmenistan BMG-niň tebigaty goramak boýunça esasy Konwensiýalaryny tassyklap, öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmäge ygrarlylyk görkezýär. Olardan Hazar deňziniň deňiz gurşawyny goramak maksady baradaky Çarçuwaly Konwensiýa, Hazar deňziniň kanuny ýagdaýy baradaky Konwensiýa, Biologiýa taýdan köpdürlilik baradaky Konwensiýa, Çölleşmä garşy göreşmek boýunça Konwensiýa, Suw — batgalyk yerler hakyndaky Ramsar Konwensiýasy  ýaly halkara resminamalaryň esasynda dowam etdirilýän hyzmatdaşlygyň netijeli başlangyçlarynyň ähmiýetini hem bellemek zerurdyr.

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy, türkmen halkynyň Milli Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Gözel tebigatymyzy gözüň göreji deýin goralyň» diýen pähimli sözlerinden ugur alyp, tebigatymyzy goramak biziň her birimiziň jana-jan borjumyzdyr. Ýurdumyzda ýöredilýän ekologiýa syýasaty, tebigatyň sagdynlygyny, köpdürlüligini, goraglylygyny, aýawlylygyny üpjün etmäge gönükdirilen çäreler häzirki zaman ylmynyň iň soňky gazananlaryna esaslanýar. Ekologiýa syýasatyny üstünlikli amala aşyrýan Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli beýik işleri mundan beýläk-de rowaçlyklara beslensin!

Abdyrahman HYDYRMÄMMEDOW,
Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika institutynyň Aragatnaşygyň radiotehnologiýalary fakultetiniň 5-nji ýyl talyby.