Iýmitlenişimiz diňe bir umumy ýagdaýymyza däl, daşky görnüşimize hem täsir edýär. Ýüzüň derisi bu meselede aýratyn duýgur. Şekeriň we ýönekeý uglewodlaryň sarp edilmegi deride nähili üýtgeşmelere sebäp bolýar? Bedende şeker we uglewodlaryň wezipesi näme?

Şeker öndürmegiň häzirki zaman tehnologiýalary ony peýdaly komponentler bolmazdan himiki madda öwürdi. Geçmişde şeker çykarylýan ösümlik çig mallary, käbir witaminleri we tebigy maddalary saklamak bilen, häzirki döwürdäki ýaly güýçli arassalama usullaryna sezewar edilmedi. Indi bu önümde beden üçin zerur iýmitler ýok.

Kaloriniň ýokarydygyna garamazdan, dokumalarda energiýa ýetmezçiligine getirýär. Şeker aşgazanyň we içegäniň diwarlaryny gyjyndyrýar. Bu iýmitleri, witaminleri we minerallary siňdirmegi kynlaşdyrýar we içgeçmä sebäp bolup biler. Gan glýukozasynyň köpelmegi gan damarlary üçin zyýanlydyr we ýokary holesterin aterosklerozyň ösmegine sebäp bolýar. Iýmitdäki ýönekeý şekeriň köp mukdary kadaly alyş-çalşy bozýar we kislorod ýetmezçiligine sebäp bolýar. Netijede öýjükleriň ölmek howpy ýokarlanýar.

Wagtyň geçmegi bilen bedende toksinleriň derejesi ýokarlanýar, çynlakaý patologiýa we deriniň wagtyndan öň garramak howpy döräp biler.Elbetde, bularyň hemmesi daşky görnüşe täsir edip bilmez. Ýönekeý şekeriň derä ýaramaz täsir edýändigi subut edildi. Diňe konditer önümlerinde däl, eýsem käbir miwelerde-de bolýar. Käbir süýt önümleri - süýjüler, goşulan şeker bilen gatyk we kokteýleri gündelik sarp etmek üçin düýbünden howpsuz däl. Bu içgiler bedende ýönekeý uglewodlar elastin we kollagen molekulalary bilen täsirleşip, belok süýümlerini has kyn we dykyz edýär.

Şeýle üýtgeşmeler alymlaryň "glikasiýa" diýip atlandyrýan çylşyrymly fermentl proseslerine alyp barýar. Glikasiýa dokumanyň täzelenmegini haýalladýar we bedendäki çyglylygy azaldýar. Bu, derimize aşa ýaramaz täsir edýär. Netijede epidermis inçe, gurak we ejiz bolýar. Dyrnaklar, gyzarma peýda bolýar, ýygyrtlar çuňlaşýar.

Şeker endiklerine, beýleki erbet endikler ýaly, göreşmek beýle aňsat däl. "Şeker iýmeklik endiginden" dynmak üçin näme etmeli? Ilkinji ädim iýmitleniş ulgamyny üýtgetmek, glikasiýanyň esasy sebäbi bolan süýjüleri köp mukdarda sarp etmekden ýüz öwürmekdir. Bu bolmasa, beýleki saglyk çäreleriniň hemmesi peýdasyz; gaýtadan işlenen şeker diýetadan doly ýok edilmeli. Çylşyrymly uglewodlarda, gök önümlerde, miwelerde ýeterlikdir. Süýjüleri hoz we tohum bilen çalşyp bolar.

Suw içmek düzgünine eýeriň, elmydama ýanyňyz bilen bir çüýşe suw göteriň. Dürli ösümlik çaýlaryny içiň. Açlyk we suwsuzlyk merkezleriniň beýnide biri-biriniň gapdalynda ýerleşýändigini ýatdan çykarmaň. Şonuň üçin käwagt bu iki duýgyny bulaşdyrýarys, iýmitiňizden şekeri kem-kemden aýryp bilersiňiz. Ilki bilen ýüz öwürmek aňsat bolan iýmitleri aýyryň; gündelik menýudaky ýönekeý şekeriň mukdaryny ähli uglewodlaryň kadasynyň 10% -ine çenli azaldyň; nahardan soň açyk howada gezmek, işjeň bolmak gaty peýdaly. Fiziki işjeňlik ganyň glýukoza derejesini peseltmäge kömek edip biler; B witaminlerini kabul etmek, gün şöhlesini ulanmak, stressi dolandyrmak, sagdyn iş we dynç alyş tertibi deriňiziň owadan we berk görünmegine kömek edip biler.

Taýýarlan Garýagdy ANNADURDYÝEW,
Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynyň  Demirýol ulaglary  fakultetiniň 3-nji ýyl talyby.