Magtymguly Pyragynyň eserlerinde bedew waspy
15-05-23
Çeper söz ussady bolan Magtymguly Pyragy türkmen edebiýatynyň taryhynda täze bir edebi eýýamyň ugryny esaslandyran şahyrdyr. Akyldar şahyr indi iki ýarym asyrdan gowrak wagt bäri edebiýat meýdanynda agyr kerweniň kerwen başysy bolup gelýär. Magtymguly Pyragynyň döredijiliginde her bir milli aýratynlyklarymyz, gymmatlyklarymyz şeýle hem edim-gylym, däp-dessurlarymyz giňden öz beýanyny tapýar. Hut şonuň ýaly-da türkmen bedewiniň waspy hem şahyryň döredijiliginde öz ornuny tapýar.
Bedew türkmen milletiniň milli baýlygydyr, genji-hazynasydyr. Muňa geçmişimiziň jümmüşinden alyp gaýdýan geçmişimiz hem türkmen bedewine goýýan sarpasy hem şaýat bolup durýar. Gadymy Türkmen döwletleriniň ulalmagynda, giňelmeginde we beýgelmeginde türkmen bedewiniň uly orny bardyr. Magtymguly Pyragy türkmen bedewini akylly, parasatly, beýik ahlakly we mert adam ýaly görüp gaty uly sarpa we hormat goýupdyr. Muňa mysal edip “At ýanynda bellidir” goşgysyny getirip bileris:
Eşek özün egsig saýmaz bedewden,
Gymmat etseň, at ýanynda bellidir.
Ýokarda bellenilip geçilişi ýaly şahyr öz goşgularynda aty we eşegi deňeşdirme mysalynda alypdyr. Bu ýerde nadanyň akylly adamdan tapawudynyň eşek we atyň mysalynda getiripdir diýilse, ýalňyş bolmaz diýip pikir etmek bolar. Nadan adam näçe öwünsede ýa-da ony näçe öwseňde öz nadanlygy bilen ol hiç wagt akylly parasatly adam bilen deň bolup bilmejegini şahyr aýdyň görkezipdir. Eger gönümel manyda alanyňda hem goşguda şahyr eşegiň eşek ýerinde, bedew atyň öz mynasyp ornunyň bardygyny, emma eşek özüniň agyr işleri edýänligi üçin hiç haçan bedewden pes saýmaýandygyny nygtajak bolýar. Hakykat-da, bedew atyň gymmaty, onda-da türkmen bedewiniň orny derejesi örän ýokardadyr. Ata-babalarymyzdan gelýän: “Irden turup ataňy gör, ataňdan soň atyňy” ýaly nakyllary bize miras galmagy hem tötänden däldir. Şu nukdaýnazardan bedew atyň bar öýünde rysgalyň, döwletiň bol bolýandygyny şöhratly ata-babalarymyz ösüp gelýän ýaş nesle nygtap-nygtap aýdyp gelýärler.
Bedew diýgeç, hemme bedew deň bolmaz,
Çyn bedewler meýdanynda bellidir.
Goşgynyň bu bentlerinde hem akyldar şahyr akylly bilen akyllynyň, parasatly bilen parasatlynyň, mert bilen merdiň we dana bilen dananyň arasyndada uly tapawut bardygyny we bu tapawut hem başyna iş geleninde belli bolar diýip belläp geçipdir diýsek dogry bolar.
Magtymguly Pyragy beýik şahyr. Çünki, ol eserlerinde Türkmeniň ähli milli gymmatlyklaryny hiç haçan ünsden düşürmändir. Onda-da diňe bir wasp etmek ýa-da tarypyny ýetirmek däl, eýsem döreden eserlerinde, haýsy bir zat bolsun ony düşündirip, adamzadyň maňzyna anyk ýetirmek maksady bilen ylmy nukdaýnazardan teswirini berip geçipdir.
2024-nji ýylda türkmen halkynyň hem-de bütin Gündogaryň beýik akyldary we nusgawy şahyry Magtymguly Pyragynyň mukaddes türkmen topragynda doglanyna 300 ýyl dolýar. Beýik akyldaryň külli adamzadyň altyn hazynasyna giren edebi mirasyny çuňňur öwrenmek, dünýä jemgyýetçiligine giňden wagyz etmek biziň ählimiziň borjumyzdyr.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli we medeni mirasymyzy, akyldar şahyrymyzy hormatlap arşa galdyran Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli beýik işleri mundan beýläk-de rowaçlyklara beslensin!
Timur POLADOW,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň Ýol gurluşygy fakultetiniň 1-nji ýyl talyby.
Türkmen edebiýatynyň sarsmaz binýady
Magtymgulynyň döredijiliginiň gerimi we onuň türkmeniň ruhy durmuşyndaky orny bilen baglanyşyklydyr. Çünki şahyr hemişe olaryň pikirlerini we umyt-arzuwlaryny beýan edip, pähim-paýhasyň we ýokary ahlagyň nusgasy saýylypdyr. Watan söýgüsine, agzybirlige we doganlyga çagyryş edýän türkmen halkynyň beýik oglunyň şahyrana setirlerinde beýan edilýän çuňňur pikirler diňe bir türkmeniň ýüreginde däl, eýsem beýleki halklaryň wekilleriniň ýüreklerinde-de ýaňlanýar.
GARAŞSYZLYK – DURNUKLY ÖSÜŞIŇ AÝDYŇ NYŞANY
Ata Watanymyz Türkmenistanyň şanly taryhyna altyn harplar bilen ýazyljak beýik bayramçylygyň - mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllyk toýunyň öňýanynda ýurdumyz hakyky baýramçylyk şatlygyna beslenýär. Ýyl geçdikçe şan-şöhraty dünýä ýaýylýan berkarar döwletimizde asuda halkymyzyň bagtyýar durmuşy, döredijilikli zähmeti we geljege bolan synmaz ynamy her bir adamyň kalbynda buýsanç duýgularyny oýarýar.
DÖWLETLILIGIŇ NYŞANY
Garaşsyz, baky Bitarap ýurdumyzda Gahryman Arkadagymyzyň tagallalary netijesinde her ýylyň döwrebap atlandyrylmagy asylly däbe öwrüldi. Munuň özi halkymyzyň abadançylygyny, raýatlarymyzyň watançylyk ruhuny, olaryň Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe amala aşyrylýan giň möçberli durmuş-ykdysady özgertmelere goşant goşmak hyjuwyny şöhlelendirýär.
BEDEW BATLY ÖSÜŞLERIŇ MEKANY
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe mukaddes Watanymyz Türkmenistan özüniň taryhy ösüşiniň täze, hakykatdan-da, bedew batly tapgyryna gadam basdy. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň parasatly ýolbaşçylygynda 2026-njy ýylyň “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany” diýlip yglan edilmegi, halkymyzyň milli buýsanjyna bolan sarpanyň we ýurdumyzyň geljege bolan okgunlylygynyň aýdyň beýanydyr.
TÜRKMENIŇ BUÝSANJY - BEHIŞDI BEDEW
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe mukaddes Watanymyz Türkmenistan dünýäniň iň batly depginler bilen ösýän, parahatçylygyň we rowaçlygyň mekanyna öwrüldi. Bu okgunly ösüşleriň simwoly hökmünde bolsa, biziň milli buýsanjymyz, taryhyň dowamynda halkymyzyň iň wepaly hemrasy we ruhy ganaty bolan Ahalteke bedewleri çykyş edýär.
HORMATLY PREZIDENTIMIZ SERDAR BERDIMUHAMEDOW:
– Häzirki döwürde Garaşsyz Türkmenistan öz ösüşiniň täze tapgyryna gadam basdy. Bu döwür «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy» diýlip atlandyryldy. Ösüşiň şu täze döwründe biz öz öňümizde has belent maksatlary goýduk.