Bitarap döwletimiziň durmuş-ykdysady güýji halkymyzyň ruhy galkynyşy we abadançylygy, jemgyýetimiziň sagdynlygy, nesillerimiziň beden we ruhy taýdan sazlaşykly ösüşi bilen berk baglydyr. Şu nukdaýnazardan ýurdumyz boýunça durmuşa geçirilýän «Saglyk» Döwlet maksatnamasy we beýleki ugurdaş maksatnamalar eziz Watanymyzyň ilatynyň saglygyny ählitaraplaýyn goramaga, ýaşlary sport bilen yzygiderli meşgullanmaga giňden çekmäge ýardam edýär.

Döwrebap dünýäniň öňdebaryjy tejribelerini ulanmak arkaly jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgelerini ykrar etmek babatda hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli amala aşyrylýan «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň ähmiýeti uludyr. Bu maksatnamada bellenilen wezipeleri durmuşa geçirmegiň çäklerinde saglygy goraýyş we durmuş hyzmatlary ulgamynyň işgärleriniň bitirýän hyzmatlary diňe bir ýurdumyzyň çäginde däl, eýsem dünýä döwletleri tarapyndan giň goldawa eýe bolýar .

Gahryman Arkadagymyzyň ýola goýan beýik işlerini mynasyp dowam etdirýän Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň taýsyz tagallalary bilen halkymyzyň saglygy we abadançylygy ugrunda nusgalyk işler amala aşyrylýar. Ýurdumyzda maşgala lukmançylygyna geçilmegi bilen, keselleriň öňüni almaga, olary başlangyç döwründe ýüze çykaryp, raýatlaryň saglygyny dikeltmäge, sagdyn durmuş ýörelgelerini wagyz etmäge aýratyn ähmiýet berilýär. Saglygy goraýyş ulgamynyň ilkinji basgançagynda alnyp barylýan işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak, maşgala lukmançylygyny has kämil derejä çykarmak üçin döwlet tarapyndan ähli şertler we mümkinçilikler döredildi.

Gü­ne­şe baý Di­ýa­ry­myz­da to­mus pas­ly do­wam ed­ýär. To­mus me­de­ni­ýet­li dynç al­şyň gyz­ga­laň­ly döw­rü­dir. Gün şöh­le­si­niň, se­leň ho­wa­nyň, du­ry, aras­sa su­wuň adam sag­ly­gy üçin peý­da­sy­nyň örän ulu­dy­gy hem­mä mä­lim­dir. Gün şöh­le­si ýer­lik­li peý­da­la­ny­lan­da, be­de­niň go­rag (im­mun) ul­ga­my­ny ber­kid­ýär. Ult­ra­me­lew­şe şöh­le­le­ri­niň öý­jük­ler­de diş we süňk üçin peý­da­ly D wi­ta­mi­ni­niň iş­le­ni­lip çy­ka­ryl­ma­gy­na tä­si­ri ulu­dyr. Ýö­ne Gü­nüň aşa­gyn­da uzak ge­zil­me­gi, du­rul­ma­gy, iş­le­nil­me­gi ada­myň sag­lyk ýag­da­ýyn­da dür­li bo­zul­ma­la­ry dö­re­dip bi­ler.

Gün ur­mak – bu aşa ys­sy gün­ler­de Gün şöh­le­si­niň tä­si­ri ne­ti­je­sin­de kel­le-beý­ni­si­ne ze­per ýet­me­gi­dir. Öte gyz­ma ho­wa­nyň gy­zan döw­rün­de Gü­nüň aşa­gyn­da uzak wagt­lap bo­lun­ma­gy se­bäp­li, be­de­niň aşa gyz­ma­gy­nyň ne­ti­je­sin­de mer­ke­zi nerw ul­ga­my­na ze­per ýet­me­gi­dir. Mu­nuň se­bä­bi be­de­niň su­wy, mi­ne­ral duz­la­ry ýi­tir­me­gi we ýy­ly­ly­gy do­lan­dyr­ýan, ka­da­laş­dyr­ýan ul­gam­la­ryň bo­zul­ma­gy bi­len bag­ly­dyr. Gün ur­ma­sy ýü­ze çy­kan ýag­da­ýyn­da be­de­niň de­ri ör­tü­gi gy­zar­ýar, gu­rak­sy­lan­ýar, ýa­daw­lyk, kel­la­gy­ry, baş aý­lan­ma, ys­gyn­syz­lyk, aýak­lar­da agy­ry, kä­ha­lat­lar­da gaý­tar­mak, ýü­re­giň çalt ur­ma­gy, huş ýi­tir­mek, uka me­ýil­li­lik, gu­lak­la­ryň şaň­la­ma­sy ýa­ly ýag­daý­lar ýü­ze çyk­ýar. Be­de­niň gyz­gy­ny ýo­kar­lan­ýar. Öz wag­tyn­da kö­mek edil­me­se, bu ýag­daý has-da agyr­la­şyp, gaý­raü­zül­me­le­re ge­tir­me­gi müm­kin. Adam öte gyz­ma se­ze­war bo­lan ýag­da­ýyn­da hem Gün uran­da­ky ýa­ly ala­mat­lar ýü­ze çyk­ýar.

Gün uran ha­la­tyn­da ejir çe­ke­ne köp su­wuk­lyk içir­mek mas­la­hat be­ril­ýär. Sal­kyn suw, aý­ran, gök çaý içir­me­li. Her bir adam to­mus pas­lyn­da dynç al­şa, ge­ze­len­je gi­den­de, iş­län­de, açyk ho­wa­da su­wa dü­şen­de Gü­nüň ýi­ti şöh­le­sin­den, ýag­ny Gün ur­ma­syn­dan go­ran­ma­gy ba­şar­ma­ly­dyr. Tom­suň ys­sy gün­le­rin­de 2 ýa­şy­na çen­li ça­ga­la­ra, ýa­raw­syz we gar­ta­şan adam­la­ra sa­gat 11:00-dan 18:00-a çen­li Gü­nüň aşa­gyn­da gez­mek mas­la­hat be­ril­me­ýär. Ys­sy gün­ler­de kel­le­ýa­la­ňaç gez­mek bol­ma­ýar, kel­lä­ňe baş­gap geý­mek, sa­ýa­wan gö­ter­mek, ga­ra äý­nek da­kyn­mak mas­la­hat be­ril­ýär. Açyk meý­dan­da su­wa dü­şü­len­de, meý­dan­da Gü­ne ýa­ny­lan­da sa­gat 11:00-dan 18:00-a çen­li Gün şöh­le­si­niň aşa­gyn­da bol­mak (esa­san hem, sa­gat 15:00-dan 18:00-a çen­li) has howp­ly. Ça­ga­lar bag­la­ry­na gat­na­ýan kör­pe­ler kö­le­ge­de oý­na­ma­ly.
Gün şöh­le­sin­den peý­da­lan­mak üçin ir sa­gat 06:00-dan 09:00-a çen­li ara­lyk iň amat­ly wagt­dyr. Su­wa dü­şül­ýän ýer­ler­de ýa-da is­len­dik baş­ga ýer­de Gün wan­na­la­ry­ny ýyl­da 50 ge­zek­den köp ka­bul et­me­li däl.

Ýurdumyzda yzygiderli geçirilýän sagdyn ýaşaýyş ýörelgelerini ýaýbaňlandyrýan dabaralar ýaş nesliň Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň başlangyçlaryny ilkinjiler bolup goldaýandyklaryny ýene bir ýola subut edýär. Sporty ösdürmek, jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgelerini berkarar etmek şu günümiziň ajaýyp nyşanyna öwrüldi. Döredilýän mümkinçiliklerden ýerlikli peýdalanýan ýaşlarymyz bu günki gün Watanymyzda we halkara derejesinde geçirilýän sport bäsleşiklerinde baýrakly orunlara mynasyp bolup, ýaşyl Tugumyzy al asmanda parladýarlar. Ýaşlarymyzyň gazanýan üstünlikleri bolsa bizi çäksiz buýsandyrýar.

Berkarar döwletimizde köpçülikleýin sagdyn durmuş ýörelgesiniň ösdürilmegi, azyk ulgamynyň düzüminiň we görnüşleriniň gowulandyrylmagy, arassaçylyk-ekologiýa kadalarynyň üpjün edilmegi, adamlaryň zähmet çekmek, durmuş hem-de dynç alyş şertleriniň gowulandyrylmagy üçin döredilýän mümkinçilikleriň ählisi, halkymyzyň bagtyýarlygyna gönükdirilendir. Munuň üçin her birimiziň kalbymyzda Gahryman Arkadagymyza hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyza bolan alkyşlarymyz çäksizdir.

Selbi AMANOWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň medisina ekologiýasy we gigiýena kafedrasynyň müdüri.