Ýurtlaryň arasynda hoşniýetli, özara bähbitli gatnaşyklary ýola goýmak, bütin adamzadyň asudalygyny we abadanlygyny gorap saklamak häzirki zaman dünýäsiniň ählumumy çözgüdi talap edýän möhüm wezipeleridir. Şol wezipeleriň üstünlikli çözülmegi, elbetde, umumadamzat gymmatlyklarynyň - parahatçylygyň we ynanyşmagyň üpjün edilmegine, olaryň iş ýüzünde ulanylmagyna baglydyr. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Waşington şäherinde ýerleşýän Jon Kennedi adyndaky Ýerine ýetirijilik sungaty merkezinde “Merkezi Aziýa - Amerikanyň Birleşen Ştatlary” hyzmatdaşlyk formatynyň döredilmeginiň 10 ýyllygy mynasybetli işewürlik maslahaty geçirildi. Ýokary derejede guralan bu çäre Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we ABŞ-nyň hemmetaraplaýyn gatnaşyklary, hususan-da, söwda-ykdysady, maýa goýum ýaly strategik taýdan ähmiýetli ugurlarda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga berk ygrarlydygyny görkezdi.

Çäräniň dabaraly maksatnamasynyň çäklerinde Merkezi Aziýa sebitiniň baý medeni mirasyny we ykdysady mümkinçiliklerini şöhlelendirýän sergi guraldy. Myhmanlar Türkmenistanyň sergi bölüminde ýurdumyzyň ýeten sepgitleri, ykdysadyýetde gazanan üstünlikleri, milli taryhy-medeni gymmatlyklary, Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiziň kitaplary bilen tanyşdylar. Şeýle-de bu ýerde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň medeniýet we sungat ussatlarynyň çykyşlary ýaýbaňlandyryldy. Konsert sebitiň halklaryny baglanyşdyrýan çuňňur medeni gatnaşyklaryň aýdyň beýany bolup, tomaşaçylarda ýakymly täsirleri galdyrdy.

Forumyň açylyş dabarasynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Hökümetiniň wekilleri Merkezi Aziýa bilen özara hormat goýmak ýörelgelerine esaslanýan durnukly hyzmatdaşlygy ösdürmegiň möhüm ähmiýetini bellediler. Dabarada nygtalyşy ýaly, şeýle hyzmatdaşlyk bilelikdäki iri taslamalary durmuşa geçirmek üçin zerur maliýe, guramaçylyk, tehniki we beýleki serişdeleri herekete getirmäge mümkinçilik berýär. Öňdebaryjy tehnologiýalar, sanlylaşdyrmak, emeli aň, “ýaşyl” standartlar, energetika, ulag ulgamlary ykdysady hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Şunda energetika, ulag akymlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak, olaryň ygtybarlylygyny we durnuklylygyny üpjün etmek, ähli taraplaryň bähbitlerini nazara almak ýörelgelerine ygrarlylyk hyzmatdaşlygyň binýady bolup durýar.

“Üstünligiň taryhy: ABŞ bilen Merkezi Aziýanyň arasyndaky işewürlik mümkinçiliklerini ösdürmegiň usullary” ady bilen geçirilen plenar mejlisde ABŞ-nyň we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň kompaniýalarynyň wekilleri iri maýa goýum, täjirçilik taslamalaryny durmuşa geçirmekde tejribelerini paýlaşyp, “C5+1” formatynyň artykmaçlyklarynyň netijeli ulanylmagynyň ägirt uly täze mümkinçilikleri açýandygyny nygtadylar. Iri infrastruktura başlangyçlaryny, şol sanda üstaşyr ulag infrastrukturasyny ösdürmek, maliýe hyzmatlaryny sanlylaşdyrmak boýunça taslamalary amala aşyrmakda döwlet-hususy hyzmatdaşlygynyň wajyp ornuna üns çekildi. Mejlise gatnaşyjylaryň umumy pikirine görä, munuň özi häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelýän durnukly we integrirlenen ykdysady ulgamy döretmegiň binýady bolup durýar.

“ABŞ bilen Merkezi Aziýanyň arasyndaky daşamalaryň ugurlaryny ösdürmek” atly ugurdaş mejlisde iri logistika kompaniýalarynyň ýolbaşçylary hem-de degişli döwlet düzümleriniň wekilleri Merkezi Aziýany Demirgazyk Amerikanyň bazarlary bilen baglanyşdyrýan netijeli, ykdysady taýdan bähbitli, durnukly ulag-kommunikasiýa ugurlaryny döretmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar. Pikir alyşmalaryň dowamynda formatyň çäklerindäki bilelikdäki işiň Merkezi Aziýa bilen ABŞ-nyň arasynda täze, has integrirlenen we bäsdeşlige ukyply logistika ulgamyny döretmek boýunça anyk taslamalary durmuşa geçirmäge gönükdirilmelidigi bellenildi.

“Sanly ykdysadyýet arkaly özara baglanyşyk” atly mejlisde bilermenlerdir ugurdaş edaralaryň ýolbaşçylary sanly ulgamy sebit arabaglanyşygyny pugtalandyrmak hem-de inklýuziw ykdysady ösüşe ýardam bermek üçin netijeli gural hökmünde ulanmak boýunça anyk çäreleri ara alyp maslahatlaşdylar. Çykyş edenler “C5+1” formatynda sanly ykdysadyýet ulgamynda hyzmatdaşlygyň çuňlaşdyrylmagynyň ykdysady gatnaşyklary diwersifikasiýalaşdyrmak bilen birlikde, sebitleriň arasynda tehnologik köprini gurmaga hem mümkinçilik berjekdigine ynam bildirdiler. Forumyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar “C5+1” formatynyň Merkezi Aziýa bilen ABŞ-nyň arasynda ykdysady dialogy çuňlaşdyrmak we bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek üçin netijeli meýdança hökmünde möhüm ähmiýetini bellediler.

Halkara gatnaşyklary berkitmek we goramak, olaryň dowamlylygyna we ösmegine ýardam bermek, parahatçylyk, howpsuzlyk, hyzmatdaşlyk ýaly umumadamzat gymmatlyklaryna daýanýan halkara hukugyň esasy ýörelgeleriniň döremegine halkymyz parahatçylygy dörediji güýç hökmünde öz täsirlerini ýetiripdirler. Olaryň ählisi-de Gahryman Arkadagymyzyň parasatly başlangyçlaryny üstünlikli dowam etdirýän Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň hoşniýetli daşary syýasatynyň milli köklerine, 2025-nji ýylyň “Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly” diýlip yglan edilmeginiň, hemişelik Bitaraplygymyzyň syýasy-jemgyýetçilik ähmiýetine göz ýetirmekde gymmatly çeşmedir. Berkarar Diýarymyzy, mähriban halkymyzy parahatçylygyň, beýik ösüşleriň ýoly bilen öňe alyp barýan Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun!

Gunça BABAMYRADOWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Bejeriş bedenterbiýesi, saglygy dikeldiş we sport lukmançylygy kafedrasynyň mugallymy.