Sagdyn iýmitlenmek beden üçin fiziologik zerurlyk bolup, işjeň we eşretli ýaşaýşyň girewidir. Alymlaryň bellemegine görä, sagdyn bolmagyň iki sany ýönekeýje talaby bar. Olar — fiziki taýdan işjeň hereketde bolmak we dogry iýmitlenmek. Şu talaplary berjaý etmek bilen adam dürli keselleriň öňüni alyp biler. Hereketsizlik we nädogry iýmitlenmek bedeniň energiýa deňagramlylygynyň bozulmagyna alyp barýar. Onda adamlaryň kaloriýa ulanyşy köp bolup, sarp edişi az bolýar. Energiýa deňagramlylygynyň bozulmagy bedeniň artyk agram almagyna, ýagny aşa semizlige eltýär. Gan basyşynyň ýokarlanmagyna, süňkleriň osteoporozyna, ýürek-damar, kelle-beýni keselleriniň, süýjüli diabetiň we howply täze döremeleriň käbir görnüşleriniň ýüze çykmagyna sebäp bolýar.

Dog­ry we de­ňag­ram­ly iý­mit­len­mek — bu adam or­ga­niz­mi­niň äh­li ze­rur­lyk­la­ry­ny ka­na­gat­lan­dyr­ýar. Her bir adam üçin bel­li bir muk­dar­da ka­lo­ri­ýa, iý­mit­lik mad­da­lar, wi­ta­min­ler, mi­ne­ral mad­da­lar we ş.m. ze­rur­dyr. Sag­dyn iý­mit­len­me­giň düz­gün­le­ri­ne eýer­me­giň ne­ti­je­sin­de adam be­de­ni ze­rur iý­mit­lik mad­da­la­ry we ka­lo­ri­ýa­ny alyp bi­ler. Şo­nuň ýa­ly-da peý­da­syz ýa-da iý­mit gym­ma­ty bol­ma­dyk önüm­le­ri ulan­mak­dan ga­ça dur­ma­ly­dyr.

Gök we mi­we önüm­le­r

Gök önüm­ler gün­de­lik iý­mi­ti­mi­ziň aý­ryl­maz bö­le­gi bo­lup dur­ýar. Iý­ýän önüm­le­ri­mi­ziň sa­na­wy­na gök önüm­le­ri, dä­ne­li önüm­le­ri we beý­le­ki­le­ri gi­riz­mek ze­rur­dyr. Gök önüm­ler çig gör­nüş­de ýa iş­le­ni­len gör­nüş­de ka­bul edi­lip bi­lin­ýär. Em­ma ola­ryň iş­le­nil­me­gi wi­ta­min­le­riň we peý­da­ly mad­da­la­ryň ýit­me­gi­ne se­bäp bol­ýan­dy­gy­ny ýat­dan çy­kar­ma­ly däl­di­ris. Dog­ry iý­mit­len­mek mi­we­le­riň köp­räk muk­dar­da ka­bul edil­me­gi­ni hem öz içi­ne al­ýar. Mi­we­ler wi­ta­min­le­riň we kä­bir mi­ne­ral mad­da­la­ryň baý çeş­me­si­dir. Wi­ta­min­le­riň çeş­me­si hök­mün­de mi­we­le­ri, şeý­le hem mi­we suw­la­ry­ny ulan­mak bol­ýar.

Dä­ne­li önüm­le­r

Dä­ne­li önüm­le­ri adam be­de­ni ha­ýal siň­dir­ýär. Şo­nuň üçin olar gan şe­ke­ri­niň de­re­je­si­ne has az tä­sir ed­ýär. Şeý­le hem, olar sü­ýü­miň we be­lo­gyň baý çeş­me­si­dir. Aras­sa­la­nan dä­ne önüm­le­rin­de be­lo­gyň we sü­ýü­miň muk­da­ry az bol­ýar, gan şe­ke­rin­de bök­denç­lik dö­red­ýär. Soň­ky yl­my bar­lag­lar bu önüm­le­riň iýil­ýän ta­gam­la­ryň dört­den bi­ri­ni düz­me­li­di­gi­ni gör­kez­ýär.

Be­lo­gyň çeş­me­le­ri

Be­lok – her bir adam üçin ze­rur iý­mit mad­da­sy­dyr. Die­to­log­la­ryň bel­le­me­gi­ne gö­rä, be­lok ada­my­nyň gün­de­lik iý­mi­ti­niň, tak­my­nan, dört­den bi­ri­ni tut­ma­ly­dyr. Süýt önüm­le­ri kal­si­niň we beý­le­ki peý­da­ly mad­da­la­ryň baý çeş­me­si­dir. Köp die­to­log­lar müm­kin bo­lan ýag­da­ýyn­da az ýag­ly süýt önüm­le­ri­ni ulan­ma­gy mas­la­hat ber­ýär­ler. Az ýag­ly süýt kal­si­niň we mi­ne­ral mad­da­la­ryň çeş­me­si bo­lup dur­ýar, em­ma be­de­ne düş­ýän ýü­ki has ýe­ňil­leş­dir­ýär.

Dogry iýmitlenmek we ýaramaz endiklerden daşda durmak iň gymmatly baýlygyňy ― saglygyňy goramakdyr. Ýurdumyzda köpçülikleýin sagdyn durmuş ýörelgesiniň ösdürilmegi, azyk ulgamynyň düzüminiň we görnüşleriniň gowulandyrylmagy, arassaçylyk-ekologiýa kadalarynyň üpjün edilmegi, adamlaryň zähmet çekmek, durmuş hem-de dynç alyş şertleriniň gowulandyrylmagy üçin döredilýän mümkinçilikleriň ählisi, halkymyzyň bagtyýarlygyna gönükdirilendir.

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe il-günüň bagtyýar durmuşda sagdyn we uzak ýaşamagy ugrunda taýsyz tagallalary edýän Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli beýik işleri mundan beýläk-de rowaçlyklara beslensin!

Aýna GYZYLOWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Akuşerçilik we ginekologiýa kafedrasynyň assistenti.