Nurmuhammet Andalyp türkmen dessançylyk däbiniň kerwenbaşysy
19-10-25
Türkmen nusgawy edebiýatynyň altyn sahypalarynda ady mynasyp orun eýeleýän, Nurmuhammet Andalyp (1660-1740) diňe bir XVII asyryň ahyrynyň we XVIII asyryň başynyň görnükli şahyry bolman, eýsem türkmen edebiýatynda täze bir žanryň – dessançylyk däbiniň kerwenbaşysy hökmünde ykrar edilýär. Onuň döredijiligi Magtymguly Pyragynyň öň ýanyndaky döwürde edebiýatyň ösüşine güýçli itergi berip, geljekki nusgawy şahyrlaryň ýoluny ýagtyldan yşyk çyragy boldy.
Nurmuhammet Andalyp Daşoguz welaýatynyň öňki (Ýylanly etrabynyň) Garamazy obasynda dünýä inýär. Ol ilki oba mekdebinde, soňra bolsa Hywada medresede bilim alýar. Ol diňe bir ylym-bilimi kämil ele almazdan, eýsem, Gündogaryň akyldarlarynyň eserlerini we halk döredijiligini yhlas bilen öwrenýär.
Şahyr özüne manysy "Bilbil" diýmek bolan Andalyp edebi lakamyny alýar. Rowaýata görä, ol Gül atly gyzy söýüp, özüni onuň yşkynda saýraýan bilbil hasaplaýar. Bu lakamyň manysy onuň tutuş döredijiliginiň esasy özeni bolan yşk, wepa we kalbyň inçe duýgulary bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.
Andalybyň döredijiliginiň esasy ýörelgesi onuň gymmatly dessanlarydyr. Ol özünden öňki Gündogar edebiýatynda giňden ýaýran sýužetleri türkmen durmuşyna, däp-dessurlaryna we diline ýakynlaşdyrmagy başardy. Ol türkmen edebi dilini halkyň gepleşik diline has ýakynlaşdyrdy, bu bolsa onuň eserleriniň halk arasynda örän meşhur bolmagyny üpjün edýär.
Onuň meşhur dessanlary:
"Leýli-Mejnun": Pajygaly yşkyň beýany bolup, söýgi azatlygyny inkär etmeklige garşy protesti öz içine alýar.
"Ýusup-Züleýha": Gündogar yşky-ahlak dessanlarynyň iň ajaýyp nusgalaryndan. "Babaröwşen", "Zeýnelarap", "Melike-Mährinigär" ýaly eserleri dilden dile geçip bagşylaryň dillerinde, kalplarynda ýasaýar. Dessanlardan başga-da, Andalyp beýleki görnüşlerde hem uly yz galdyrdy.
Taryhy Poýemalar: Onuň esasy gymmatlyklarynyň biri-de gadymy türkmen taryhyny öwrenmek üçin gymmatly çeşme bolan, öz ugrundan ýeke-täk taryhy poýemasy "Oguznama"-dyr. Şeýle-de, ol meşhur türkmen şahyryna bagyşlanan "Nesimi" poýemasny doredýär.
Nurmuhammet Andalybyň beýik mirasy döwlet derejesinde hormatlanýar.
Nurmuhammet Andalyp türkmen edebiýatynyň iň ýagty ýyldyzlarynyň biridir. Ol dessançylyk däbini esaslandyryp, Magtymgula ýol açan, halkynyň taryhy we yşky duýgulary bilen ýugrulan eserleri miras galdyran beýik söz ussadydyr. Onuň mirasy bize ynsanperwerligi, dostlugy, söýgä we wepa borjuny ündeýän baky gymmatlyk bolup hyzmat edýär.
Şamar BAÝRAMDURDYÝEWA,
Lebap welaýat kitaphanasynyň I-nji derejeli usulçysy.
Bilimleriň we bilimlileriň Watany
Ýurdumyzyň baş şäheriniň keşbi düýpgöter özgerip, sazlaşygyň we gözelligiň beýanyna öwrüldi. Şanly wakalardan doly we döredijilikli täze durmuşy başdan geçirýän eziz Diýarymyz döwrebap derejede ösen ylym-bilim merkezidir. Ak mermerli paýtagtymyzda, ýurdumyzyň beýleki şäherleridir etraplarynda öňdebaryjy tehnologiýalar bilen üpjün edilen täze döwrebap mekdepler, çagalar baglary, döredijilik merkezleri gurulýar. Olarda okamak hem-de bilimiňi artdyrmak üçin ähli şertler döredilendir.
Halk Maslahaty: demokratiýa, döwletlilik, jebislik
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Türken halkynyň Milli Lidei Gahryman Arkadagymyzyň döwlet gurluşyny kämilleşdirmek, halkyň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmak, ykdysady kuwwaty artdyrmak boýunça öňe sürýän başlangyçlary häzirki wagtda hormatly Prezidentimiz, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda üstünlikli dowam etdirilýär. Milli gymmatlyklara, asylly ýörelgelere uly üns berilýär we olar döwrebap derejede ösdürilýär.
Milli demokratiýanyň dabaralanmasy
Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan durnukly ösdürmäge, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen giň gerimli özgertmeler amala aşyrylýar. Ýurdy hemmetaraplaýyn özgertmekde, jemgyýeti jebisleşdirmekde Halk Maslahatynyň ähmiýeti uludyr.
Merkezi kazyýet lukmançylygynyň belent sepgitleri
Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynda amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeleriň netijesinde kazyýet lukmançylygy gullugy hem täze ösüş ýoluna düşdi. 2016-njy ýylyň 21-nji iýulynda açylan Morfologiýa merkeziniň Merkezi kazyýet lukmançylygy edarasy geçen on ýylyň dowamynda özüni ýokary derejeli ylmy-amaly merkez hökmünde tanatdy.
TÄZE TEJRIBE – KÄMILLIGE ÝOL
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe peder ýoluny mynasyp dowam edýän Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň bilim binýadyny ýokarlandyrmak ugrunda ägirt uly işler durmuşa geçirilýär. Häzirki wagtda ýurdumyzda talyplaryň bilim almagy diňe nazaryýet bilen çäklenmän, eýsem, olary amaly tejribe ýoluna ugrukdyrmak zerur bolup durýar.
HORMATLY PREZIDENTIMIZ SERDAR BERDIMUHAMEDOW:
– Häzirki döwürde Garaşsyz Türkmenistan öz ösüşiniň täze tapgyryna gadam basdy. Bu döwür «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy» diýlip atlandyryldy. Ösüşiň şu täze döwründe biz öz öňümizde has belent maksatlary goýduk.