Biziň ýurdumyzda arzuwlar hasyl bolýar, päkize niýetler myrat tapýar. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Watanymyz dünýäniň okgunly ösýän döwletleriniň birine öwrüldi. Garaşsyzlyga eýe bolunmagy bilen, milli gymmatlyklarymyzyň sarpasy belende göterildi. Bedew Garaşsyz türkmen döwletiniň ösüşleriniň aýdyň nyşanlarynyň birine öwrüldi. Ahalteke atçylyk sungaty we atlary bezemek däpleriniň türkmen sungatynyň naýbaşy görnüşleriniň biri hökmünde ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi milli we dünýä medeniýetiniň gudraty hasaplanylýan ahalteke bedewleriniň dünýädäki at-abraýyny has-da şöhratlandyrdy. Şol sebäpli-de “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan - bedew batly at-myradyň mekany” ýylynda berkarar döwletimiziň, bagtyýar halkymyzyň durmuşynyň şöhratly ýeňişlerden, buýsançly taryhy wakalardan doly boljakdygyna ynamymyz uludyr.

Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde beýik ösüşleri nazarlaýan ýurdumyzda ahalteke bedewleriniň şan-şöhraty has-da belende göterilýär. Halkymyzyň arassa ganly behişdi bedewleri ajaýyp döwrümiziň gözelligine görk goşýan maddy hem ruhy baýlyk hasaplanýar. Ahalteke atlaryna “asman atlary”, “behişdi bedewler” diýlip mynasyp baha berilýär. Ahalteke bedewiniň buýsançly şekili Türkmenistanyň Döwlet tugrasynyň merkezinde orun aldy. Halkymyz bedew atyň döwlet getirýändigine ynanyp gelipdir. At hakda halkymyzyň öňden gelýän garaýşy bar. Halkymyz şol garaýşy özüniň nakyllarynda, atalar sözlerinde giňden beýan edipdir.

Gahryman Arkadagymyzyň “Ahalteke bedewi - biziň buýsanjymyz we şöhratymyz” atly ajaýyp kitaby bedewler hakyndaky gymmatly hazynadyr. Türkmen halkyny älem içre tanadýan milli şaý-sepleri, halylary, dutary bilen bir hatarda gymmatly saýylýan behişdi bedewleri hemişe söýgä, belent sarpa mynasyp. Türkmen ahalteke atynyň şöhraty Oguz han döwründen gözbaş alýar. Türkmeniň nusgalyk edebiýatynda, gadymy golýazmalarda olaryň şan-şöhraty, şygryýetde we kyssa eserlerinde sazlaşykly beýan edilip gelinýär. Türkmen bedew aty hakynda ata-babalarymyz “Atym bar - ganatym bar”, “Ýüwrük atyň bahasy bolmaz”, “Atyň ady uly, düýäň dabany”, “Agaç ekeni biler, at bakany”, “At ýigidiň ganatydyr” ýaly birnäçe nakyllary döredipdirler. Bu hem türkmeniň atyny janyndan hem eziz görendiginiň alamatydyr.

Altyn-kümüş şaýlar bilen bezelen bedewler toý-baýramyň hem gelşigi bolupdyr. Gadymy grek taryhçysy Ksenofont şeýle diýýär: “Ýüwrüklikde dünýäde hiç bir zat olar bilen bäsleşip bilmez, kepderiler we durnalar olaryň yzlaryna zordan eýerýär”. Türkmeniň seýisçilik sungatynyň hiç bir halkyňka meňzemeýän özboluşly ýolunyň, aýratynlygynyň bolmagynda bu hünäre ömrüni bagyş eden ata-babalarymyzyň ummasyz zähmeti bar. Bu hünäre ugrugan her bir türkmen öz ömrüniň dowamynda bu ugurdaky iş tejribesini kämilleşdirip, öz gezeginde indiki nesle miras goýupdyr. Şeýdip, türkmeniň seýisçilik hünäri wagtyň geçmegi bilen kämilleşip uly bir mekdebe öwrülipdir. Hut şonuň üçin-de, ahalteke atlarynyň müňlerçe ýyllaryň dowamynda sap ganly tohum bolup, saklanyp gelmeginde elbetde, ol bedewleri ösdürip ýetişdirýän seýsiň we seýisçilik diýen hünäriň aýratyn möhüm ähmiýetiniň bolandygy aýdyňdyr. Sebäbi seýisler at seýislemek we at çapdyrmak işlerinden daşary, tohum atlary köpeltmek we ösdürip ýe-tişdirmek ýaly işler bilen meşgullanypdyrlar.

Türkmenler tohum atlary ösdürip ýetişdirmegi ata-baba kesp-kär edinip gelen halk bolupdyr. Şeýlelikde hem, seçgi-tohumçylyk işini aňrybaş kämillige ýetiripdir. Muňa türkmen atçylygynda ulanylýan adalgalarynyň bolmagy hem, şol adamlaryň atlaryň nesil arassalygyna diýseň talapkärliginden bolupdyr. Türkmenleriň her biri islendik atyň nesil şejeresini birnäçe arka çenli barmak büküp sanap bilipdir. Bu bolsa ahalteke atlaryň müňlerçe ýyllaryň dowamynda arassa ganly bolup gelmegine getiripdir. Halkymyzda bedew döwletliligiň, arzuwlaryň wysala gowuşmagynyň, maksada okgunlylygyň nyşany hasaplanylýar. Şöhraty dünýä dolan, ýelden ýyndam bedewleri çarpaýa galyp, ösüşlerden ösüşlere ümzük atýan gadymy türkmen topragy bu günki gün toýlaryň toýlara ulaşýan mekanydyr. Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 35 ýyllygynyň baýram ediljek ýyly bedewlerimiz ýaly ýeňişli, ýaraşykly, gelşikli, owadan ýyllaryň biri bolsun!

Jahan LAMANOWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň patologik anatomiýa kafedrasynyň mugallymy, lukmançylyk ylymlarynyň kandidaty.