Howa hereketini dolandyrmak – uçuşlaryň howpsuzlygynyň özeni
19-10-21
20-nji oktýabr awiadispetçerleriň halkara güni
1961-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Niderlandlar Patyşalygynyň Amstredam şäherinde Howa hereketini dolandyrýjylar birleşiginiň Halkara federasiýasy (IFATCA-International Federation of Air Traffic Controllers' Associations) döredildi. Bu waka howa ulagynyň ösüşiniň taryhynda möhüm tapgyr boldy. Şunuň bilen baglylykda dünýäniň köp ýurtlarynda her ýylyň 20-nji oktýabry howa hereketini dolandyryjy hünärmenleriniň hünär baýramçylygy - Howa hereketini dolandyryjylaryň (awiadispetçerleriiň) halkara güni hökmünde bellenilýär.
Raýat awiasiýasynda ýük we ýolagçy howa gatnawlaryny häzirki zaman görnüşinde dolandyrmagyň düzgünleri IFATCA döredilenden soň emele geldi. Häzirki wagtda bu halkara federasiýa dünýäniň dürli künjeklerinden 50 müňden gowrak howa hereketini dolandyryjy hünärmenlerini öz içine alýar.
Asmanda ýolagçylaryň howpsuzlygy diňe bir uçarmanlara, uçarlaryň ygtybarlylygyna, awiakompaniýanyň tehniki işgärlerine däl, eýsem howa hereketini dolandyryjylara-da baglydyr. Bu hünäriň wekillerine ägirt uly jogapkärçilik ýüklenýär. Bu hünärmenler diňe bir öz hünär ussatlyklary bilen çäklenmän, eýsem ýörite psihologiki taýýarlygy hem talap edýärler.
Stres ýagdalarynda durnuklylyk,jogapkärçiligiň ýokary duýgulary,öz ünsini dolandyryp bilmek başarnygy, gowy sagdyn bolmaklyk özüniň işiniň ähli dowamynda howa hereketini dolandyryjy hünärmeniniň esasy aýratynlygydyr.Howa hereketini dolandyryjy- dispetçer enjamlarynyň işleýiş prinsiplerini,howa gämileriniň tehniki häsiýetnamalaryny,daşary ýurt (iňlis) dilini, hökmany bilmelidir. Onuň zähmeti howa gämisiniň ekipažynyň hem-de aerodromyň we howa menziliniň gulluklarynyň işi bilen berk baglanyşyklydyr.
Bu hünärmenler uçaryň hereketine hereketlendirijiniň işe başlan pursatyndan, uçup niýetlenen aerodromda gonandan soň uçar duralgasyna sürüp, baryp durup, hereketlendirijisiniň işini duruzýança gözegçiligi amala şyrylýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Hormatly Arkadagymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde howa ulagy pudagynyň ýokary depginli ösüşini gazanmakda hem uly aladalar edilip, halkara ähmiýetli taslamalar durmuşa geçirilýär.
«Türkmenistanyň raýat awiasiýasyny ösdürmegiň 2012-2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynyň» esasynda bu pudagyň işini özgertmek babatda köp sanly işler durmuşa geçirildi. Uçuşlaryň howpsuzlygyny we Türkmenistanyň howa giňişliginiň üstaşyr geçelgeleriň tygşytly ulanmasyny üpjün etmek üçin demirgazyk-günorta we gündogar-günbatar ugurlary boýunça täze howa ýollary girizilýär, bu bolsa howa gatnawlaryň depginliligini artdyrmaga mümkiçilik berýär.
Howpsuz aeronawigasion hyzmat etmesi üçin Türkmenistanyň howa menzilleri «Thales» öňde baryjy fransuz kompaniýasynyň howa hereketini dolandyrmagyň radiolokasion we nawigasion innowasion serişdeleri bilen enjamlaşdyrylan. Häzirki günde ýurduň howa giňişliginde Howa hereketini dolandyryş gullugy tarapyndan dünýäniň 200-den gowrak awiakompaniýalarynyň howa gämilerine hyzmat edilýär.
Häzirki wagtda raýat awiasiýa pudagyn üçin ýokary bilimli Howa hereketini dolandyrýjy hünärmenleri Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynda hem-de ýörite orta bilimli hünärmenleri bolsa “Türkmenhowaýollary “ agentliginiň Awiasiýa işgärlerini taýýarlaýyş mekdebinde taýýarlanylýar. Şeýle hem Türkmenhowaýollary” agentligi tarapyndan raýat awiasiýa pudagynda howa hereketini dolandyrýjy hünärmenleri taýýarlamagyň usulyýet binýadyny we tehniki ulgamyny kämilleşdirmek, bu işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak maksady bilen, daşary ýurtlarda okuwlar yzygiderli geçirilýär.
Türkmenistan döwletimiziň milli raýat awiasiýasy ulgamynda gazanylýan mynasyp ösüşler hormatly Prezidentimiziň ilkinji nobatda türkmen halkynyň bolelin, eşretli durmuşda ýaşaýşy üçin edýän işleriniň netijesidir. Biziň eşretli ýaşamagymyz, döwrebap syýahat etmegimiz, joşgunly zähmet çekmegimiz üçin ähli şertleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, başy dik, işleri rowaç belent başy aman bolsun!
Hajymämmet NYÝAZGELDIÝEW
Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynyň
Howa ulagynyň ulanylyşy kafedrasynyň mugallymy.
Milli ulag ulgamynyň döwrebaplaşdyrylmagy we ilata edilýän hyzmatlaryň ýokary hili
Hormatly Prezidentimiziň bimöçber aladalary hem-de döwlet derejesinde alnyp barylýan toplumlaýyn syýasat netijesinde ýurdumyzyň awtomobil ulaglary pudagy häzirki zaman talaplaryna laýyklykda yzygiderli ösdürilýär. Döwletimiziň awtoulag düzümi dünýäde öňdebaryjy kompaniýalaryň öndürýän döwrebap, ygtybarly we ekologiýa taýdan arassa awtoulaglary bilen yzygiderli baýlaşdyrylýar.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Liderleri Astanada geçiriljek AHHG-nyň mejlisine gatnaşarlar
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ýagny, Türkmenistanyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň Liderleri Araly halas etmek boýunça Halkara gaznasynyň (AHHG) esaslandyryjy döwletleriniň Baştutanlarynyň geňeşiniň mejlisine gatnaşmak üçin 22-nji aprelde Astana şäherine bararlar. Bu barada Gazagystanyň hökümetiniň resmi metbugat gullugy habar berýär.
Aşgabatdaky awtoulag kärhanasy ýük awtoulaglarynyň sürüjilerini işe çagyrýar
Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrliginiň Aşgabatdaky awtoulag kärhanasy "KamAZ 6520" kysymly awtoulaglary dolandyrmak üçin “C” derejeli sürüjilik şahadatnamasy bolan raýatlary işe çagyrýar.
Türkmen halkynyň Milli Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow Baku şäherinde geçiriljek Bütindünýä şäherler forumyna gatnaşar
Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow 2026-njy ýylyň 17–22-nji maýy aralygynda Bakuda geçiriljek Bütindünýä şäherler forumynyň (WUF13) 13-nji mejlisine gatnaşar. Bu barada Türkmenistanyň Azerbaýjandaky ilçisi Gurbanmämmet Elýasowyň aýdanlaryna salgylanyp, “Trend” agentligi duşenbe güni habar berdi.
Watanymyzyň gülläp ösüşiniň, halkymyzyň bagtyýar durmuşynyň bähbidine
Syýasy durnuklylyk, ýurduň ykdysadyýetiniň yzygiderli ösüşi, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň gowulandyrylmagy Gahryman Arkadagymyz tarapyndan binýady goýlup, häzirki wagtda hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän döwlet syýasatynyň ajaýyp netijeleridir.
HORMATLY PREZIDENTIMIZ SERDAR BERDIMUHAMEDOW:
– Häzirki döwürde Garaşsyz Türkmenistan öz ösüşiniň täze tapgyryna gadam basdy. Bu döwür «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy» diýlip atlandyryldy. Ösüşiň şu täze döwründe biz öz öňümizde has belent maksatlary goýduk.