TÜRKMEN HALYSY - NEPISLIGIŇ WE AGZYBIRLIGIŇ SUNGATY

28-05-22

Halkymyzda «Öý haly ýazylan ýerden başlanýar» diýen pähim bar. Türkmeniň mukaddes öý-ojagyny halysyz göz öňüne getirmek mümkin däl. Haly gölleri döwlet nyşanlarymyzda hem öz beýanyny tapýar. Döwlet baýdagymyzy we tugramyzy bezeýän bäş sany haly göli halkymyzyň agzybirliginiň, abadançylygynyň, asuda we parahat durmuşynyň nyşanydyr.

Biziň gadymdan gözbaş alýan haly dokamak senedimiz köpasyrlyk tejribä esaslanýar. Bu gün bolsa ol eksport ugurly bähbitli işewürlige öwrülýär. Türkmen halylaryna bolan isleg tutuş dünýäde ýokarydyr. Bu ähli döwürde-de şeýle bolupdyr. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe dünýä meşhur halyçylyk sungatyny ösdürmäge aýratyn üns berilýär. Bu ajaýyp sungatyň gadymy nusgalaryny gorap saklamak barada uly alada edilip, halyçylyk pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýady yzygiderli berkidilýär. Ýurdumyzda täze çeper halyçylyk kärhanalary gurlup, ulanmaga berilýär. Halyçy gelin-gyzlaryň netijeli işlemekleri we oňat dynç almaklary üçin ähli şertler döredilýär.

Türkmen halysy halkyň ruhy medeniýetini özünde jemläp, ynsan zehininiň çäksizligini aýdyň görkezýär. Halk arasynda «Halysy köp öýüň — berekedi köp» diýen paýhas bar. Bu bolsa wagtyň geçmegi bilen, türkmen halysynyň diňe bir gözellik nusgasy bolmak bilen çäklenmän, eýsem, bolçulygy hem aňladýandygyny görkezýär. Halyçy zenanlaryň täsin ukyp-başarnygy dünýä ýüzüni haýran galdyrýar. Olar öz inçe hünäri bilen Türkmenistanyň gülläp ösmegine we şöhratynyň artmagyna mynasyp goşant goşýarlar. Türkmen halyçylarynyň müňýyllyklaryň dowamynda kämilleşdiren halyçylyk ussatlygy bilen dünýäde deňi-taýy bolmadyk ajaýyp äpet halylar döreýär. 1941 — 1942-nji ýyllarda 40 sany ussat halyçy tarapyndan dokalan, 193,5 inedördül metr meýdany bolan äpet el halysy türkmen halky üçin edermenligiň, jebisligiň, zenan gaýratlylygynyň nusgasyna öwrüldi. Bu hala 1992-nji ýylda «Türkmen kalby» diýlip at berildi. Häzir ol haly Türkmen halysynyň milli muzeýinde saklanýar.

Türkmen halysy Türkmen zenanlarynyň yhlasy,mähiri siňen häzirki güne çenli hem dünýä halklaryny haýrana goýýan Türkmeniň özboluşly,nepis sungatydyr. Türkmen halysy öz gözbaşyny ene topragymyzdan alyp gaýdýar, we ondaky keşdeler bolsa Türkmen tebigatyny, gülleri,haýwanlary,derýalary, daglary şeýle hem Güni we Aýy şöhlelendirýär. Türkmen halysy biziň milliligimizdir,milli gymmatlygymyzdyr. Türkmen halysy özüne mahsus bolan ruhy medeniýeti we nepisligi özünde jemleýän sungat eseridir.

Halkymyzyň durmuşy haly bilen berk baglanyşyklydyr. Täze gelen gelni haly düşelen hormatly ýerde oturdypdyrlar, haly ýapylan düýä mündüripdirler. Öýlenýän ýigit bolsa haly bilen bezelen öý taýynlapdyr. Çaganyň dünýä inmeginiň hatyrysyna haly dokalypdyr,soňra ol ilkinji ädimlerini şol halyda ädipdir. Çarwa öýleriniň gapysyndan “gapylyk” diýlip atlandyrylýan ýörite haly asypdyrlar. Türkmen hojalygyndaky esasy haly “maşgala daragty” bolup hyzmat edip, ol maşgalanyň taryhy barada gürrüň berýär. Türkmen halky haly bilen baglanyşykly däpleri keramat derejesine ýetirip, ony aýawly saklaýar, halyny diňe aýal-gyzlar dokapdyr,gadymdan gelýän sungat eneden-gyza geçipdir.

Haly dokalanda wagt, güýç- gaýrat hiç hili gaýgyrylmaýar,haly dokamak sungaty iň ýokary ruhy baýlyga,gymmatlyga deňelýär. Haly Türkmen halkynyň adyllyga bolan ynanjynyň şöhlelenmesidir, ol bolsa Türkmen medeniýetine dolulygyna siňdirilipdir. Türkmen medeniýeti bolsa Türkmen halkynyň milligi,mirasy Türkmen halkynyň buýsanjydyr. Türkmen halylarynyň esasy aýratynlygy hem olaryň gölleridir,nagyşlarydyr.

Türkmen halylary hakynda ilkinji ýazuw çeşmeleri XIII asyrda Gündogar Ýewropa, Aziýa syýahat eden Italýan syýahatçysy Marko Polo degişli hasaplanýar. Marko Polo Türkmen halylary hakynda şeýle sözleri aýdýar: “Dünýäde iň inçe we owadan” halylar Türkmen halylarydygyny belläp geçýär. Türkmen halkynyň haly dokamagy sungat derejesine çykaryp, dünýäde ykrar edilmegini gazanandygy Türkmen zenanlarynyň güllerden görkli Türkmen halylaryny özleriniň mähiri, söýgüsi, arzuw,yhlaslaryny siňdirip dokandygyny subut edýär.

Hormatly Arkadagymyzyň “Paýhas çeşmesi” kitabynda Türkmen halylary hakynda hem şeýle nakyllar ulanylýar:

“At-ýigidiň diregi, haly-gyzyň ýüregi”.

“Haly ýüwürdip, kilim kesme”.

Bu nakyllaryň üsti bilen halkymyzyň kalbynda, taryhynda Atyň hem-de Türkmen halysynyň aýrylmaz orny aýratyn bellenilýär. Türkmen gelin-gyzlary öz ýürek arzuwlaryny hala ussatlyk,inçelik nepislik bilen siňdiripdirler. Olar tebigatyň gözel keşbini, ymgyr çöllerini, dagydyr-düzüni, Türkmen ýaýlasyny tebigatymyzda bar bolan özboluşly reňkleri nagyşlaryň üsti bilen halylara siňdiripdirler.

Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan watanymyzyň döwlet nyşanlarynyň aýrylmaz bölegine öwrülen haly gölleri, halkymyzyň agzybirligini,jebisligini, halkymyzyň milliligine mahsus bolan parasatlylygyny alamatlandyrýar. Meşhur haly gölleriniň nagyşlary gülläp ösýän Türkmenistan watanymyzyň özboluşly keşbine öwrüldi.

Hormatly Arkadagymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde 2019-njy ýylyň 12-nji dekabrynda Kolumbiýa Respublikasynyň paýtagty Bogota şäherinde geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim,ylym we medeniýet boýunça guramsynyň Maddy däl medeni mirasy gorap saklamak baradaky hökümetara komitetiniň nobatdaky 14-nji mejlisinde Türkmenistanyň hödürlemegi boýunça Türkmen milli halyçylyk sungaty ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizildi. Häzirki wagta çenli dünýäniň iň uly halylarynyň Türkmenistanda dokalandygyny hem buýsanç bilen belläp geçmek bolýar. 2001-nji ýylda dokalan Türkmen halysy Ginnesiň Rekordlar kitabyna girmegi başardy. Halynyň agramy 1tonna 200kilogramdyr.

Ene-mamalarymyzyň yhalsyndan döräp, sungat derejesinde biziň günlerimize çenli ýetip gelen gadymy halylarymyz häzirki ajaýyp zamanada nesillerimiz üçin elýetmez taryhy gymmatlyk, halyçylyk sungatynyň bolsa esasy binýady bolup durýar. Türkmen halysy merdana halkymyzyň ruhunyň hem-de maddy durmuşynyň aýrylmaz bölegidir.

Hajymämmet NYÝAZGELDIÝEW,
Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynyň  mugallymy.

162b552c824541.jpeg
TALYPLAR ÖNÜMÇILIK TEJRIBELIGINE BAŞLADYLAR

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwri bilimdir ylyma giň ýol açdy. Häzirki döwrüň talabyna laýyk gelýän hünärmenleri taýýarlamakda hormatly Prezidentimiziň ýokary okuw mekdepleriniň öňünde wajyp wezipeleri goýdy. Şolaryň oňyn çözülmegi üçin institutymyzda uly aladalar edilýär.  Professor-mugallymlarymyz enjamlaşdyrylan okuw otaglarymyzda, tejribehanalarymyzda okatmagyň oňaýly usullaryndan peýdalanyp, umumy, amaly, söhbet we tejribe okuwlaryny guraýarlar.


Beýik ynamyň eýesi — ýaşlar

Mähriban Arkadagymyz, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň ýaşlary bilen geçiren duşuşygy bizi diýseň begendirdi we buýsandyrdy. Çünki bu möhüm çäre ýurdumyzda ýaşlaryň bagtyýar geljeginiň döwletimiziň ünsünden bir pursatlyk hem sowa geçmeýändigini bütindünýä jemgyýetçiligine ýene-de bir ýola aýdyň aýan edýän ajaýyp waka boldy.


Bitarap döwletimiziň halkara abraýy

Türkmenistan döwletimiz özüniň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyndan gelip çykýan halkara borçlaryny mynasyp amal etmek bilen, dünýä bileleşiginiň belent münberinden umumadamzat bähbitli başlangyçlar bilen çykyş edip gelýär. Gahryman Arkadagymyzyň döwletimize baştutanlyk eden on bäş ýylynyň dowamynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Türkmenistanyň başlangyçlary boýunça Kararnamalaryň ýigrimä golaýyny kabul etdi.


162bc0c4057cec.jpeg
Aziýanyň merjen şäheri

Ak şäherimiz Aşgabat hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen berkarar Diýarymyzda amal edilýän beýik işleriň ähmiýeti eziz Watanymyzyň ýüregi gözel paýtagtymyz Aşgabadyň örän çalt depginlerdäki ösüşinde has-da aýdyň duýulýar. Ýurdumyzy ösdürmek babatdaky toplanylan oňyn tejribe häzirki wagtda dünýä jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekýär. Şunda ak şäherimiz Aşgabadyň toplumlaýyn ösüşleri, onuň täsin keşbi bu ugurdaky bilermenlerde hem ýakymly duýgulary döredýär.


162bc5db57943c.jpeg
YLYMLY-BILIMLI ÝAŞLAR

Ýaşlar Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň — röwşen geljegimiziň hatyrasyna amala aşyrylýan beýik işlere gowy okamak, bilim almak we hünär öwrenmek bilen jogap berýärler, Watanymyzyň mynasyp ogul-gyzlary bolmagy özlerineuly borç hasaplaýarlar. Olar ýurdumyzyň geljegidir. Häzirki döwürde ýurdumyzyň zehinli ýaşlary Diýarymyzda giň gerime eýe bolan beýik ösüşlere goşulmak bilen ykdysadyýetimiziň täze üstünliklere rowaçlanmagyna uly goşant goşýarlar.

Bash surat - 2022.jpg
HORMATLY PREZIDENTIMIZ SERDAR BERDIMUHAMEDOW:

– Häzirki döwürde Garaşsyz Türkmenistan öz ösüşiniň täze tapgyryna gadam basdy. Bu döwür «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy» diýlip atlandyryldy. Ösüşiň şu täze döwründe biz öz öňümizde has belent maksatlary goýduk.