Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy ýi­ti ze­hi­ni, akyl-paý­ha­sy bi­len dün­ýä ady do­lan, ta­ry­hy geç­mi­şi­mi­zi, hä­zir­ki bag­ty­ýar­ly­gy­my­zy, gel­jek­ki eş­ret­le­ri­mi­zi öňün­den gö­rüp, özü­niň şy­gyr­la­ry bi­len ýü­rek­le­ri na­gyş­lan umu­ma­dam­zat şa­hy­ry­dyr.

2024-nji ýy­lyň «Tür­ki dün­ýä­niň be­ýik şa­hy­ry we akyl­da­ry Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy ýy­ly» diý­lip yg­lan edil­me­gi öz eser­le­rin­de pa­ra­hat­çy­lyk, dost­luk, hoş­ni­ýet­li­lik ýö­rel­ge­le­ri­ni wasp eden türk­men we dün­ýä ede­bi­ýa­ty­nyň nus­ga­wy şa­hy­ry­na bo­lan ýo­ka­ry sy­la­gyň hem-de onuň dür­dä­ne şyg­ry­ýe­ti­ne go­ýul­ýan be­lent sar­pa­nyň su­but­na­ma­sy­dyr. Be­ýik şa­hy­ryň wa­tan­çy­lyk, ter­bi­ýe­çi­lik äh­mi­ýet­li goş­gu­la­ry bi­len bir­lik­de, kä­mil ga­ra­ýyş­la­ry özün­de jem­le­ýän çuň ma­ny­ly şy­gyr­la­ry yn­san kal­byn­da öç­me­jek yz gal­dyr­ýar.

Mag­tym­gu­ly ata­my­zyň dog­lan gü­nü­niň 300 ýyl­ly­gy­ny da­ba­ra­ly bel­le­mek ha­kyn­da­ky ka­ra­ryň çäk­le­rin­de ge­çi­ril­ýän çä­re­ler, met­bu­gat­da we beý­le­ki ha­bar be­riş se­riş­de­le­rin­de or­ta atyl­ýan pi­kir­ler hal­ky­my­zyň, esa­san–da, ýaş ne­sil­le­ri­mi­ziň akyl–paý­ha­sy­ny çuň­laş­dyr­ma­ga ýar­dam ber­ýär. Um­man dek çuň ma­na öw­rü­len türk­men hal­ky­nyň be­ýik akyl­da­ry, şa­hy­ry, fi­lo­so­fy, ba­şar­jaň wes­ýet­çi-ter­bi­ýe­çi­si Mag­tym­gu­ly­nyň dö­re­di­ji­li­gi­niň ag­ram­ly bö­le­gi ne­sil­ler­den-ne­sil­le­re ýe­ti­ril­mek bi­len, yn­san­la­ryň kal­by­na or­na­şyp, ýur­du­my­zyň gül­läp ös­me­gin­de, ýaş ne­sil­le­ri­mi­ziň mil­li ruh­da ter­bi­ýe­len­me­gin­de öz­bo­luş­ly ýol­gör­ke­zi­ji bo­lup çy­kyş ed­ýär.

Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň şy­gyr­la­ry­nyň en­çe­me­si ter­bi­ýe mek­de­bi hök­mün­de ata­lar söz­le­ri­ne öw­rü­lip, halk dö­re­di­ji­lik eser­le­ri­ne si­ňip gi­dip­dir. Me­se­lem, şa­hy­ryň dö­re­di­ji­li­gin­de Wa­ta­na, te­bi­ga­ta bo­lan söý­gi, ag­zy­bir­lik, myh­man­sö­ýer­lik, dost-do­gan­lyk, be­ren sö­züň­de ta­pyl­mak, sag­ly­gyň ga­dyr-gym­ma­ty, aras­sa­çy­lyk ba­ra­da şy­gyr­lar köp. Bu ba­ra­da en­çe­me my­sal­la­ry ge­tir­mek bo­lar: «Ýag­şy ogul­dan reh­net ary­gy akar», «Her­giz ýa­man bi­len bi­le bol­maň­lar», «Wa­tan­dan daş dü­şen is­tär me­ka­nyn», «Ýa­ma­nyň zy­ýa­ny ili­ne ýe­ter», «Mert çy­kar myh­ma­na gü­ler ýüz bi­len», «Akyl­ly az gür­lär, gor­kar ti­lin­den», «Akyl ýi­git söz baş­la­maz «men» bi­len», «Ýag­şy ýi­git ýol ýi­tir­mez», «Ýag­şy sö­ze gu­lak sal­gyl», «Ki­tap okan gul­lar mag­ny­dan dok­dur».

Ýag­şy söz ada­myň gö­zel­li­gi­ne, pä­him-paý­ha­sy­na, yk­ba­ly­na gö­ni tä­sir ed­ýär. Şo­nuň üçin go­wy söz­le­mek, hoş­ni­ýet­li gür­le­mek en­di­gi­ni yn­sa­nyň kal­by­na ýaş­ly­gyn­dan guý­ma­ly, şol ruh­da ter­bi­ýe­le­me­li. «Ýag­şy söz ýy­la­ny hi­nin­den çy­ka­rar» diý­li­şi ýa­ly, ol mis­li bir mi­we­li agaç­dyr.

Mag­tym­gu­ly­nyň:

As­la adam­za­da ajy söz ur­maň…
***
Ajy söz­ler dil­den çy­kan bir ok­dur…
***
Deň-duş bil­mez, ma­ny aň­maz ýi­git­den,
Agy­lyň­da ys­sy be­ren it ýag­şy

- di­ýip bel­leý­şi ýa­ly, ýag­şy söz adam­kär­çi­li­giň göz­ba­şy­dyr. Mag­tym­gu­ly ada­myň ju­wan­lyk möw­ri­tin­de päk ah­lak­ly hä­si­ýet­le­riň özün­de jem­len­me­gi­ne uly üns be­rip­dir. Ol ýi­gi­diň işi­niň şow­ly bol­ma­gyn­da ynam­ly­lyk, ha­lal­lyk, mert­lik, aras­sa­lyk, gö­rel­de­lik, yh­las­ly­lyk we we­pa­dar­lyk ýa­ly go­wy gy­lyk­la­ryň oňyn tä­si­ri­ni dü­şün­dir­ýär.

Tirkiş Aşyrow,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň  Ýol gurluşygy  fakultetiniň  1-nji ýyl talyby.