ARKADAGYŇ ULag DIPLOMATIÝASY: dünýä bähbidine hyzmat edýär

26-07-20

Türkmenistan ýokary halkara abraýyna eýe bolan döwlet hökmünde sebitleýin we dünýä ähmiýetli iri taslamalary üstünlikli durmuşa geçirýär. Hormatly Prezidentimiziň durmuşa geçirýän daşary syýasy strategiýasy BMG tarapyndan giň goldawa eýe bolup, durnukly ulag ulgamyny üpjün etmek babatda öňe sürýän öňdengörüjilikli başlangyçlary dünýä bileleşigi tarapyndan doly ykrar edilýär. Häzirki wagtda milli, sebitara we halkara derejede integrirlenen, ýokary islegleri kanagatlandyrýan, ulanyş taýdan netijeli hem-de ygtybarly ulag ulgamyny döretmek möhüm mesele bolup durýar. Ulag ulgamynyň dünýäni bitewileşdirmekde hyzmatynyň möçberi nazara alnyp, bu meselä dünýä möçberinde aýratyn ähmiýet berilýär.

Häzirki döwürde dünýäde parahatçylygy we durnukly ösüşi üpjün etmek babatda işlenip taýýarlanylan Ählumumy Gün tertibiniň strategik meseleleri boýunça, şol sanda ulag ulgamynda netijeli hyzmatdaşlygy berkitmek we giňeltmek milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän daşary syýasatyň ileri tutulýan ugry bolup durýar. Döwlet Baştutanymyzyň yzygiderli tagallalary netijesinde ýurdumyzyň ulag ulgamyndaky halkara hyzmatdaşlygy barha giň gerime eýe bolýar. Bu hyzmatdaşlygyň esasy ugry hökmünde dünýä halklarynyň bähbidini nazarlaýan halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmeklige möhüm orun degişlidir.

Ulag-üstaşyr geçelgeleri Ýer ýüzüniň milliardlarça ynsanlarynyň ulag hyzmatyna bolan isleglerini kanagatlandyrmaga, söwda-ykdysady, ynsanperwer we medeni gatnaşyklary ösdürmäge, tebigy baýlyklary özleşdirmäge, diwersifikasiýa ýoly bilen halkara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga hem-de sebit we dünýä möçberinde durnukly ösüşi üpjün etmäge ýardam edýär. 2020-nji ýylyň 2-nji iýulynda hormatly Prezidentimiziň hem-de Azerbaýjan Respublikasynyň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentleriniň arasynda wideomaslahat görnüşinde geçirilen üçtaraplaýyn duşuşygy «Lapis Lazuli» halkara ulag-üstaşyr geçelgesini amala aşyrmak boýunça möhüm ädim boldy.

Mälim bolşy ýaly, islendik iri taslamany durmuşa geçirmek üçin, ilkinji nobatda, sebitde parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek örän wajyp bolup durýar. Türkmenistan hem öz gezeginde sebitde, hususan-da, goňşy Owganystanda parahatçylygy, howpsuzlygy we durnuklylygy gorap saklamak babatda ägirt uly tagallalary amala aşyrýar. Munuň şeýledigini 2018-nji ýylyň sentýabrynda hormatly Prezidentimiziň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 73-nji mejlisinde öňe süren başlangyçlary aýdyňlygy bilen tassyklaýar. Milli Liderimiz taryhy çykyşynda: «Owganystanyň iri energetika, ulag we kommunikasiýa taslamalaryny amala aşyrmaga doly derejeli hyzmatdaşyň hukuklarynda gatnaşdyrylmagy möhüm şert bolup durýar. Şeýle ýagdaýda Owganystan üçin strategik mümkinçilikleri görýäris, onuň sebit we ählumumy işlerde eýeleýän orny owgan halkynyň abadançylygynyň we ösüşiniň kepili bolup durýar» diýip bellemek bilen, goňşy ýurtdaky syýasy ýagdaýy düzgünleşdirmek meselesini diňe diplomatik ýollar arkaly çözmegiň öz oňyn netijesini berjekdigini nygtaýar.

Owgan halkynyň abadan durmuşyny üpjün etmäge hem-de ýurduň durmuş-ykdysady taýdan galkynmagyna we durnukly ösüşine iş ýüzünde kömek bermäge gönükdirilen çäreler dünýä bileleşigi tarapyndan hemmetaraplaýyn goldanylýar. 2018-nji ýylyň 8-nji martynda hormatly Prezidentimiziň başlangyjy esasynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisinde Owganystanda halkara tagallalary goldamak barada Rezolýusiýa biragyzdan kabul edildi. BMG-niň örän wajyp edaralarynyň biri bolan Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary Owganystany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek babatdaky tagallalary, aýratyn hem türkmen tarapynyň «Lapis Lazuli» ulag-üstaşyr geçelgesini döretmek babatdaky tagallalaryny ýörite resminama arkaly goldadylar.

Anyk teklipleri meýilnamalaýyn taslamalar arkaly durmuşa geçirmek — döwlet Baştutanymyzyň däbe öwrülen iş ýörelgesi bolup durýar. Milli     Liderimiziň teklibi boýunça 2014-nji ýylyň sentýabrynda paýtagtymyzda geçirilen «Halkara hyzmatdaşlygy we durnukly ösüşi üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň tutýan orny» atly ýokary derejeli halkara maslahatyň barşynda Owganystan — Türkmenistan — Azerbaýjan — Gruziýa ulag geçelgesini döretmek boýunça dörttaraplaýyn duşuşyk geçirildi. Soňra bu taslamanyň örüsi has-da giňeldildi. 2017-nji ýylyň 14-15-nji noýabrynda Owganystan boýunça Aşgabatda geçirilen sebit ykdysady hyzmatdaşlygynyň 7-nji maslahatynda (RECCA VII) Türkmenistanyň, Owganystanyň, Azerbaýjanyň, Gruziýanyň we Türkiýäniň arasynda Üstaşyr we ulag hyzmatdaşlygy hakynda Ylalaşyga gol çekildi. Bu geçelge Merkezi we Günorta Aziýa, Hazar hem-de Gara deňizleri, Ortaýer deňzi sebitlerini öz içine alýan giň geoykdysady giňişlikde netijeli gatnaşyklary berkitmäge ýardam eder. Şeýle hem 2018-nji ýylyň noýabrynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda bu iri taslama gatnaşyjy ýurtlaryň ulag ministrleriniň halkara maslahaty geçirildi. Bäştaraplaýyn ylalaşygyň çäklerinde geçirilen maslahat «Lapis Lazuli» halkara ulag-üstaşyr geçelgesini döretmäge tarap ýolda nobatdaky möhüm tapgyra öwrüldi.

2018-nji ýylyň dekabr aýynda bu ylalaşyga laýyklykda «Lapis Lazuli» ugry boýunça ýükli ulaglar kerweniniň ilkinji synag gatnawy amala aşyryldy. Bu taslama boýunça ilkinji ýük kerweniniň üstünlikli geçmegi aýratyn şanly waka bolmak bilen ýurdumyzyň transkontinental ulag-üstaşyr geçelgeleriniň merkezi bolup durýandygyny ýene bir ýola aýdyň görkezýär.

Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň 2-nji iýulynda geçirilen üçtaraplaýyn duşuşykda hormatly        Prezidentimiz ulag ulgamynda gazanylan köpýyllyk netijeli özara hyzmatdaşlygy has-da baýlaşdyrmak babatda oňyn garaýyşlary beýan etdi. Olaryň hatarynda 2017-nji ýylyň noýabrynda gol çekilen Ylalaşyga laýyklykda Bitewi logistik merkezi döretmek; ýük geçirijiligiň netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen deňiz menzillerini, demir ýol beketlerini, awtomobil menzillerini iň kämil tehnologiýalar bilen üpjün etmek; bu möhüm iri ulag geçelgesi boýunça ýükleri geçirmek babatda bir bitewi nyrh syýasatyny ýola goýmak; «Bitewi penjire» ýörelgesi boýunça gözegçilik ulgamynyň üsti bilen gümrük amallaryny ýeňilleşdirmek, şeýle hem, Owganystan — Türkmenistan — Azerbaýjan gatnaw ugrunyň sanly ulgamdaky kartasyny düzmek ýaly birnäçe anyk teklipleri görkezmek maksadalaýyk bolar. Şeýle hem döwlet

Baştutanymyz Türkmenbaşynyň Halkara deňiz portunyň ägirt uly mümkinçilikleriniň bardygyny we ýurdumyzyň bu mümkinçilikleri ýerlikli peýdalanmak babatda özara bähbitli hyzmatdaşlyga taýýardygyny belledi.

Hormatly Prezidentimiziň BMG-niň Baş Assambleýasynyň mejlislerinde we beýleki ýokary derejeli halkara forumlarda sebit hem halkara giňişliginde ykdysady mümkinçilikleri işjeňleşdirmek maksady bilen transmilli ulag-üstaşyr geçelgeleriniň global möçberinde ygtybarly infrastrukturasyny döretmek babatda öňe süren netijeli başlangyçlary birnäçe halkara resminamalarynyň kabul edilmeginde binýatlaýyn esas bolup hyzmat etdi. Milli Liderimiziň bu öňdengörüjilikli teklipleri esasynda 2014-nji ýylda «Durnukly ösüş üçin halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň orny» atly, 2015-nji ýylda «Durnukly multimodal üstaşyr geçelgeleriniň döredilmegine ýardam bermek maksady bilen ulaglaryň ähli görnüşleriniň arasynda hemmetaraplaýyn hyzmatdaşlygyň üpjün edilmegi ugrunda» atly hem-de 2017-nji ýylda «Durnukly ösüş maksatlaryny amala aşyrmak bilen baglylykda ulaglaryň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek» atly Rezolýusiýalar kabul edildi. Bu bolsa döwlet Baştutanymyzyň çuňňur oýlanyşykly başlangyçlarynyň sebitiň çäginden çykyp, umumadamzat bähbitlerine aralaşýandygyna şaýatlyk edýär.

Umuman, ýurdumyzyň geografik taýdan amatly çatrykda ýerleşmegi,  hormatly Prezidentimiziň öňden görüjilikli garaýyşlary multimodal gatnawlaryň netijeliligini üpjün edýän iri halkara ulag-üstaşyr geçelgeleriniň döredilmegine ýardam edýär, durmuşa geçirilýän bu taslamalar bolsa dünýä halklarynyň röwşen geljeginiň bähbidini nazarlaýar.

Daýanç ANNADURDYÝEW,
Türkmenistanyň Döwlet, hukuk we demokratiýa institutynyň ylmy işgäri.


15f1d6af2a47ba.jpeg
ÝURDUMYZYŇ DURMUŞ-YKDYSADY ÖSÜŞINI ÜPJÜN EDÝÄN ARAGATNAŞYK ULGAMY

Halkara ülňüleriniň ýokary derejesine laýyk gelýän we ýokary hilli maglumat gatnaşyklaryny üpjün edýän aragatnaşygyň kämil telekommunikasiýa ulgamynyň döredilmegi ýurdumyzyň dünýä bileleşigindäki abraýynyň pugtalanmagyny şertlendirýär.


15f1d699d0c16f.jpeg
«LEBAPAWTOULAG» — GÜNDOGAR SEBITIŇ AWTOULAG KUWWATY

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe döwrebap ulaglar düzüminiň hem-de ulag ýollarynyň kemala getirilmegi hormatly Prezidentimiziň durmuşa geçirýän oňyn içerki hem-de daşarky syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar.


15f1d671744d9d.jpeg
ARKADAGYŇ ULag DIPLOMATIÝASY: dünýä bähbidine hyzmat edýär

Hormatly Prezidentimiziň durmuşa geçirýän daşary syýasy strategiýasy BMG tarapyndan giň goldawa eýe bolup, durnukly ulag ulgamyny üpjün etmek babatda öňe sürýän öňdengörüjilikli başlangyçlary dünýä bileleşigi tarapyndan doly ykrar edilýär.


15f1d6558ed4a6.jpeg
EKOLOGIÝA ABADANÇYLYGY

Hormatly Prezidentimiziň öňdengörüjilikli syýasatynyň netijesinde Türkmenistan halkara gatnaşyklary ulgamynda öz mynasyp ornuny eýeläp, daşary syýasat maksatlaryna ýetmegiň guraly hökmünde syýasy-diplomatik serişdelerini ulanmagy esasy ýörelge edinýär.


15f1d6428b7be1.jpeg
berkarar TÜRKMENISTANYň DOSTLUK ÝOLLARY UZAÝAR

Hemişelik Bitarap Türkmenistanyň halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek boýunça belent başlangyçlary esasynda durmuşa geçirilýän taslamalar ýurtlaryň arasynda ähli ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy berkitmäge itergi berýär.

PREZ_00.jpg
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI GURBANGULY BERDIMUHAMEDOW:

– Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimizde ýaşaýan ynsanlaryň ählisi her bir ädimde özi hakynda Döwletimiziň, hökümetimiziň, Prezidentiniň özüniň yzygiderli alada edýändigini duýup ýaşamalydyr.