Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň parasatly baştutanlygynda döwletimiz ösüşleriň bedew batly depgini bilen öňe barýar. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow “Türkmenistanda adamyň we raýatyň Konstitusiýada hem-de kanunlarda kepillendirilen hukuklaryny, azatlyklaryny goramak biziň alyp barýan döwlet syýasatymyzyň baş maksady bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, bu işleriň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek ýurduň kanun çykaryjy edarasynyň esasy wezipesidir.

Şunuň bilen baglylykda, raýat-hukuk gatnaşyklaryny kämilleşdirmek maksady bilen, häzirki döwrüň talaplaryndan we oňyn halkara tejribeden ugur alyp, Türkmenistanyň Raýat kodeksiniň täze rejelenen görnüşini taýýarlamak zerur bolup durýar. Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakynda kodeksine we beýleki kodekslere üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek boýunça işler alnyp barylmalydyr” diýip, halkymyzyň parahat, asuda, bolelin durmuşyny goramagy, milli kanunçylygymyzy barha döwrebaplaşdyrmagy, ýurdumyzyň syýasatynyň esasy maksady hökmünde kesgitledi.

Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň tomsunda Türkmenistanyň Mejlisiniň ýedinji çagyrylyşynyň dokuzynjy maslahaty geçirildi. Onda hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň we Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň milli kanunçylygyny döwrüň talaplaryna laýyklykda mundan beýläk-de kämilleşdirmek barada berýän gymmatly maslahatlaryndan we öňde goýan wezipelerinden ugur alyp, döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna hem-de ýurdumyzyň kanunçylyk-hukuk binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça toplumlaýyn maksatnama laýyklykda işlenip taýýarlanylan kanun taslamalarynyň  birnäçesine garaldy we kabul edildi. Munuň özi demokratik, hukuk we dünýewi döwletimiziň,  sözüň doly manysynda, raýat jemgyýetini kemala getirmegiň ýolunda ynamly öňe barýandygynyň, adam hukuklarynyň goragynyň barha ýokarlandyrylýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.

Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň gol çeken Kanunyna laýyklykda, täze Raýat kodeksi tassyklanyldy we ol 2026-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girer. Bu resminama raýat-hukuk gatnaşyklarynyň esasy kadalaryny düzgünleşdirer we geljek ýyllarda ýurduň hukuk ulgamynyň binýady hökmünde çykyş eder. 1343 maddadan ybarat bolan täze kodeksiň güýje girmegi bilen öň hereket eden ähli resminamalaryň güýji bes ediler. Şol sanda 1998-nji, 2003-nji, 2007-nji, 2010-njy, 2012-nji we 2019-njy ýyllarda kabul edilen Raýat kodeksi bilen baglanyşykly kanunçylyk namalary hem güýjüni ýitirer.

Kanuna laýyklykda, täze kodeks 2026-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan soň ýüze çykýan ähli hukuk gatnaşyklaryna degişli ediler. Şol bir wagtda, bu seneden öň emele gelen raýat-hukuk borçnamalaryna täze kodeksiň düzgünleri diňe onuň güýje girizilenden soň ýüze çykýan hukuklary we borçnamalary düzgünleşdirmekde ulanylar. Hereket edýän hukuk gatnaşyklarynyň gatnaşyjylary özara ylalaşyk esasynda täze kodekse laýyklykda düzgünleşdiriş ulgamyna geçip bilerler. Mundan ozal hereket eden hukuk namalary, täze kanunçylyk bilen gapma-garşylyk bolmadyk ýagdaýynda täze kadalara laýyk getirilýänçä güýjünde galýar we ulanylmagyny dowam etdirýär. Kodekse ýurdumyzyň alyp barýan ynsanperwerlik syýasatyna laýyklykda täze goşulan bapda fiziki we ýuridik şahslar tarapyndan haýyr-sahawat işiniň hem-de haýyr-sahawat bagyş etmeleriniň hukuk esaslary beýan edildi. Raýat kodeksine halkara hususy hukugy baradaky ýörite bölümiň goşulmagy milli kanunçylygyň halkara hukuk kadalary bilen sazlaşygyny üpjün etmäge gönükdirilendir.

Raýat kodeksine haýyr-sahawat işi bilen baglanyşykly gatnaşyklary kadalaşdyrýan babyň, şonuň ýaly-da daşary ýurt raýatlarynyň ýa-da daşary ýurt ýuridik şahslarynyň gatnaşmagyndaky ýa-da beýleki daşary ýurt elementli raýat-hukuk gatnaşyklary babatda ulanylýan halkara hususy hukugynyň kadalary beýan edilýän bölegiň girizilmegi aýratyn bellärliklidir. Kodeksde ulanylýan adalgalara milli kanunçylygymyzyň tejribesine laýyklykda düşünjeler berildi we olaryň mazmuny doly açylyp görkezildi. Bu Kanunyň kabul edilmegi ýurdumyzyň ynsanperwer syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolan adamyň we raýatyň  hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen wezipeleri amala aşyrmaga, adamyň we raýatyň Türkmenistanyň Konstitusiýasynda beýan edilen hukuklaryny we azatlyklaryny mundan beýläk-de netijeli durmuşa geçirmäge uly ýardam eder.

Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzda kanunçylygyň yzygiderli döwrebaplaşdyrylmagy, demokratiýanyň dabaralanmagy, beýik zamanamyza mynasyp ýaşlaryň kemala gelmegi üçin ähli şertleri döredip berýän türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun,  il-ýurt bähbitli tagallalary hemişe rowaçlyklara beslensin!

Güljahan HOJAÝEWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Kazyýet lukmakçylygy we hukuk kafedrasynyň mugallymy.